2026-cı il üçün “Breakthrough Prize” mükafatlarının qalibləri elan olunub. Dünyanın ən nüfuzlu elmi mükafatlarından biri hesab olunan tədbirdə biologiya, fizika və riyaziyyat sahəsində mühüm kəşflərə imza atan alimlər mükafatlandırılıb. Tədbirə ümumilikdə 18 milyon dollardan çox mükafat fondu ayrılıb.
Breakthrough Prize nədir?
“Breakthrough Prize” 2013-cü ildə texnologiya dünyasının tanınmış simaları — Sergey Brin, Mark Zuckerberg, Yuri Milner və digər sahibkarlar tərəfindən təsis olunub. Mükafat tez-tez “Elmin Oskarları” adlandırılır və hər qalibə 3 milyon dollar təqdim edilir.
Mükafat aşağıdakı sahələri əhatə edir: Həyat elmləri, Fundamental fizika, Riyaziyyat və gənc alimlər üçün xüsusi kateqoriyalar.
Gen terapiyaları əsas mükafatlardan birini qazandı
Bu il həyat elmləri üzrə ən diqqətçəkən mükafatlardan biri gen terapiyaları üzərində çalışan alimlərə verilib. Tədqiqatçılar irsi korluq, oraqvari hüceyrə anemiyası və beta-talassemiya kimi ağır xəstəliklərin müalicəsində böyük irəliləyiş əldə ediblər. Alimlərdən Stuart Orkin və Swee Lay Thein gen redaktəsi texnologiyalarının inkişafına görə mükafat alıblar. Ekspertlər bildirirlər ki, bu texnologiyalar gələcəkdə minlərlə genetik xəstəliyin müalicəsini mümkün edə bilər.
ALS və erkən demensiya ilə bağlı mühüm kəşf
Rosa Rademakers və Bryan Traynor ALS (amiotrofik lateral skleroz) və frontotemporal demensiyanın əsas genetik səbəblərindən birini aşkar etdiklərinə görə mükafatlandırılıblar. Bu kəşf neyrodegenerativ xəstəliklərin araşdırılmasında mühüm dönüş nöqtəsi hesab olunur.
Fizika sahəsində “Muon g-2” layihəsi qalib oldu
Fundamental fizika üzrə əsas mükafat CERN, Fermilab və Brookhaven laboratoriyalarının “Muon g-2” əməkdaşlığına təqdim olunub. Layihə elementar hissəciklərin davranışını son dərəcə yüksək dəqiqliklə ölçərək Standart Model nəzəriyyəsinin sərhədlərini test edib. Alimlər hesab edir ki, bu nəticələr gələcəkdə yeni fizika qanunlarının kəşfinə səbəb ola bilər.
Riyaziyyat üzrə qalib Frank Merle oldu
Fransalı riyaziyyatçı Frank Merle qeyri-xətti dalğa tənlikləri və mürəkkəb sistemlərin davranışı ilə bağlı araşdırmalarına görə Breakthrough Prize in Mathematics mükafatını qazanıb. Onun araşdırmaları: maye dinamikası, plazma fizikası və mürəkkəb dalğa sistemlərinin modelləşdirilməsi sahələrində geniş istifadə olunur.