İlanlarla bağlı xalq arasında yüzlərlə maraqlı inanc və fikirlər mövcuddur. Bunlardan biri də ilanların guya yarpız qoxusundan uzaq durması barədə fikirdir. Xüsusilə kənd yerlərində insanlar evlərin və həyətlərin ətrafına yarpız əkərək ilanlardan qorunduqlarına inanırlar. Bəs bu fikir nə dərəcədə doğrudur?
Uzun illərdir müxtəlif ölkələrdə bəzi ətirli bitkilərin ilanları uzaqlaşdırdığı düşünülür. Yarpız, nanə, sarımsaq və digər kəskin qoxulu bitkilər bu siyahıda tez-tez qeyd olunur. İnsanlar hesab edir ki, güclü qoxu ilanların hissiyatına təsir edir və onları həmin ərazidən uzaqlaşdırır. Bəs elm bu barədə nə deyir ? Mütəxəssislər bildirirlər ki, ilanlar qoxulara qarşı həssas olsa da, onların məhz yarpızdan qorxduğunu sübut edən ciddi elmi dəlil yoxdur. Zooloqlar qeyd edir ki, ilanlar əsasən sərin və gizlənə bilən yerlərə, qida mənbələrinin olduğu ərazilərə, təhlükəsiz mühitlərə yaxınlaşırlar. Yəni bir ərazidə siçan, həşərat və ya sığınacaq varsa, təkcə yarpız qoxusu ilanı tam uzaqlaşdırmaya bilər.
Ekspertlərin fikrincə, bəzi kəskin qoxular müəyyən hallarda ilanların davranışına təsir göstərə bilər. Ancaq bu, tam və zəmanətli qoruma üsulu hesab edilmir. Bəzi hallarda insanlar yarpız əkdikdən sonra ilan görmədikləri üçün bunu həmin bitki ilə əlaqələndirirlər. Halbuki səbəb ərazinin təmizlənməsi və ya başqa faktorlar da ola bilər. Mütəxəssislər ilan riskini azaltmaq üçün daha praktik üsulları tövsiyə edirlər: həyətin otlarını vaxtında biçmək, daş və taxta yığınlarını azaltmaq, siçan və gəmiricilərlə mübarizə aparmaq, zirzəmi və boşluqları bağlamaq.
Bu tədbirlər ilanların yaşayış üçün uyğun mühit tapmasının qarşısını ala bilər.
Nəticə etibarilə yarpız ilə bağlı məşhur fikir tamamilə mif sayılmasa da, onun ilanlara qarşı güclü və elmi sübut olunmuş vasitə olduğu da təsdiqlənməyib. Mütəxəssislər hesab edir ki, ilanlardan qorunmaq üçün əsas üsul ətraf mühitin sadəcə təmiz və nəzarətdə saxlanılmasıdır.
Fidan Ömər